Scheiden op latere leeftijd

Scheiden op latere leeftijd

Steeds vaker komt scheiding voor onder 55plussers. Een voor de hand liggende reden daarvoor is dat we steeds ouder worden en het aantal ouderen daardoor gestaag toeneemt. Hierdoor neemt het aantal stellen dat scheidt op latere leeftijd evenredig toe. Mensen zijn vaak op oudere leeftijd nog heel fit en actief. Ze hebben na pensionering nog een heel leven voor zich. Zij willen, na een lang werkzaam leven, nog volop genieten. Soms gaat dat helaas niet meer goed samen, met uit elkaar gaan op latere leeftijd tot gevolg. Wonen jullie samen en gaan jullie uit elkaar? Hierover lees je meer onder “Beëindiging samenleving“.

Scheiden op latere leeftijd; de extra aandachtspunten

BFPA kan voor jullie het gehele scheidingsproces begeleiden. Er zijn onderwerpen die bij iedere scheiding aan de orde komen. Je leest hierover meer onder “Uit elkaar gaan“. Bij scheiden op latere leeftijd komt daar een aantal specifieke aandachtspunten bij. Deze hebben allen te maken met het feit dat de grootste periode van vermogensopbouw achter de rug is. Feitelijk is de periode van vermogensafbouw bijna aangebroken. Denk daarbij bij voorbeeld aan de pensioenpot die nagenoeg gevuld is en waaruit op korte termijn het inkomen wordt gegenereerd. Pensioen kan niet los gezien worden van de eigen woning en de daarin opgebouwde waarde. De hypotheeklasten die op het inkomen drukken bepalen mede het netto besteedbare inkomen na pensionering. De partneralimentatie speelt hierbij een prominente rol. Hierna komen achtereenvolgend de onderstaande aandachtspunten aan de orde. Scheiden op latere leeftijd en

  1. de pensioenverdeling;
  2. de eigenwoning;
  3. de partneralimentatie;
  4. de vermogensverdeling;
  5. de belastingaangifte in het jaar van scheiding.

1. De pensioenverdeling en scheiden

Onder het huidige stelsel is verevening het uitgangspunt. Beiden hebben over en weer recht op 50% van het tijdens het huwelijk opgebouwde pensioen. Daarnaast hebben beiden, voor zover van toepassing binnen de pensioenregeling, aanspraak op het volledige, tot de scheidingsdatum opgebouwde, bijzonder partnerpensioen. Onder “Pensioen en scheiding” lees je hierover meer. Naar verwacht treedt de nieuwe Wet pensioenverdeling bij scheiding (WPS) in 2021 in werking. In de WPS is conversie het uitgangspunt. Met name de mogelijkheid van conversie kan bij scheiden op latere leeftijd een aantrekkelijke optie zijn. Allereerst is het goed om te schetsen wat conversie in grote lijn inhoud.

Conversie

Bij conversie krijgen beiden, in plaats van het recht op 50% van het pensioen van de ander, een zelfstandig recht op pensioen. Voor beiden gaat dit pensioen in op de eigen pensioenleeftijd. Er is dus geen afhankelijkheid meer van de pensioenleeftijd van de ander. Ook de waarde van het eventuele bijzondere partnerpensioen wordt in de zelfstandige aanspraken op ouderdomspensioen verwerkt. Na conversie is er over en weer dus geen aanspraak meer op bijzonder partnerpensioen. Gezien de kortere verwijderdheid van de pensioendatum, is dit doorgaans een voordeel. Het zelfstandig ouderdomspensioen wordt hierdoor namelijk aanzienlijk hoger. Het zelfstandig ouderdomspensioen wordt levenslang uitgekeerd. Het zelfstandig ouderdomspensioen van de ene partner loopt dus door na het overlijden van de andere partner.

Samenloop pensioen en alimentatie

De duur van de partneralimentatie is nu 12 jaar, maar de maximale duur gaat in 2020 naar 5 jaar. Echter, wanneer de alimentatiegerechtigde korter dan 10 jaar van de AOW leeftijd verwijderd is, loopt de partneralimentatie in ieder geval door totdat de alimentatiegerechtigde de AOW leeftijd heeft bereikt. Voorwaarde is dan wel, dat het huwelijk ten minste 15 jaar heeft geduurd. Het kan zo zijn dat de duur van de alimentatie zich uitstrekt tot na de pensioenleeftijd van de alimentatieplichtige. Dit is het geval wanneer de alimentatiegerechtigde later de AOW gerechtigde leeftijd bereikt dan de alimentatieplichtige. De draagkracht van de alimentatieplichtige moet de betaling van de alimentatie na pensionering wel toelaten.

Vervroegde ingang pensioen alimentatiegerechtigde

Het kan zo zijn dat de alimentatiegerechtigde in verband met de draagkracht van de alimentatieplichtige, in de periode naar de eigen pensioenleeftijd toe, een veel lager inkomen heeft dan de behoefte. In dat geval is de draagkracht van de alimentatieplichtige niet voldoende om in de behoefte van de alimentatiegerechtigde te voorzien. Dit kan ondervangen worden door het zelfstandige ouderdomspensioen van de alimentatiegerechtigde eerder in te laten gaan. De combinatie van partneralimentatie en vervroegd pensioen voorzien in dat geval mogelijk wél in de behoefte van de alimentatiegerechtigde. Mogelijk wordt hierdoor de partneralimentatie lager omdat het vervroegde pensioen reeds voor een groot deel in de behoefte van de alimentatiegerechtigde voorziet.

Wettelijke keuzemogelijkheden

Ook wat het zelfstandig ouderdomspensioen na conversie betreft, gelden de wettelijke keuzemogelijkheden. Er kan dus, naast vervroegde ingang, gekozen worden voor een eerst hoger en daarna lager pensioen. Dit verandert de draagkracht van de alimentatieplichtige niet, die blijft op het zelfde niveau. Mogelijk zakt de behoefte na de vervroegde ingang van het pensioen van de alimentatiegerechtigde, door te kiezen voor de hoog/laag constructie, onder de draagkracht van de alimentatieplichtige. De partneralimentatie kan in dat geval ook lager zijn.

Voor- en nadelen conversie, vervroegde ingang pensioen, hoog laag constructie

De hier geschetste mogelijkheden blijven maatwerk en dit vraagt om specialistische kennis en begeleiding. De voordelen en nadelen van deze mogelijkheden dienen zorgvuldig tegen elkaar afgezet te worden om een weloverwogen beslissing te kunnen nemen.

2. De eigen woning

Meestal blijft een van beiden in de woning wonen. Degene die in het huis blijft wonen koopt de andere partner uit. De andere partner verhuist en wil misschien een andere woning kopen. Voor beiden geldt in deze situatie dat het een uitdaging kan zijn om een passende hypotheek te vinden. Geldgevers houden kort voor de pensioendatum rekening met het straks lagere inkomen. Veel hangt in deze situatie af van de overwaarde in de huidige woning.

Stabiel zelfstandig oudedagsinkomen

Naast voldoende vermogen in de vorm van overwaarde zal er ook naar het inkomen gekeken worden. De stabiliteit van het inkomen is daarbij van belang. Ook hier kan de keuze voor conversie als pensioenverdeling een belangrijke rol spelen. Het één is niet los te zien van het ander. Ook hier geldt dat de afstemming van de verschillende onderdelen maatwerk zijn. Zo zijn de hypotheekmogelijkheden onder meer afhankelijk van het inkomen. Dit inkomen is weer afhankelijk van hoe er met de pensioenverdeling wordt omgegaan. Dit bepaalt mede de behoefte en draagkracht en mogelijk ook de duur van de alimentatie. Lees ook “Eigenwoning en scheiding“.

3. De partneralimentatie

Scheiden op latere leeftijd heeft tot gevolg dat alimentatie en pensioen niet los van elkaar gezien kunnen worden. De verdeling van het pensioen heeft enerzijds invloed op de behoefte van de alimentatiegerechtigde en anderzijds op de draagkracht van de alimentatieplichtige. Zoals eerder aangegeven blijft het afstemmen van een zelfstandige pensioenaanspraak na conversie en de behoefte aan partneralimentatie maatwerk.

4. De vermogensverdeling

Scheiden op latere leeftijd brengt met zich mee, dat er vaak vermogen is opgebouwd. Dit kan gevormd zijn door sparen of beleggen, de overwaarde in de woning of door schenking of erfenis. Bij een huwelijk in gemeenschap van goederen, hebben beiden recht op de helft. Zijn er schenkingen of erfenissen geweest onder uitsluiting? In dat geval blijven die bedragen buiten de verdeling. Vaak zijn deze bedragen geïnvesteerd in gezamenlijke goederen of de woning. Ook in het geval van huwelijksvoorwaarden kunnen er over en weer investeringen met privévermogen gedaan zijn in gezamenlijke-, of privégoederen van de andere partner. Meestal is het een hele puzzel om uit te zoeken wie waarop recht heeft. Vaak leidt de verdeling van de goederen ertoe dat de een ten koste van de ander wordt overbedeeld.

Schenkbelasting

Denk bij overbedeling bij voorbeeld aan de uitkoopsom voor de woning. Wanneer de financiering niet helemaal rond komt, blijft degene die in de woning blijft een bedrag verschuldigd. Zonder deze verschuldigdheid is er sprake van overbedeling in fiscale zin. Overbedeling kan ook ontstaan doordat de een meer, of meer waardevolle goederen, toebedeeld krijgt dan de ander. Bij overbedeling ligt het risico van verschuldigdheid van schenkbelasting op de loer.

Verrekenen met pensioen

De eventuele overbedeling kan verrekend worden met pensioen. Een gedeelte of het gehele pensioen wordt in dat geval niet verdeeld, maar met een ander vermogensbestanddeel verrekend. De manier waarop er met het pensioen wordt omgegaan, kan eventueel ook overbedeling en de heffing van schenkbelasting voorkomen. Verrekenen met pensioen  met een vermogensbestanddeel heeft tot gevolg dat een netto vermogensbestanddeel verrekend wordt met de bruto waarde van het pensioen. Hoe ga je hier op de juiste manier mee om? Hoe moet dit in het jaar van scheiding in de belastingaangifte op een juiste manier verwerkt worden? Je leest hierover meer in het bericht  “Belastingaangifte en scheiding“.

Afzien van alimentatie

Afzien van alimentatie in ruil voor vermogensbestanddelen of goederen, zal door de fiscus gezien worden als afkoop van alimentatie. Wanneer dit niet goed verwerkt wordt in de aangifte leidt dit tot een naheffing voor degene die afstand gedaan heeft van partneralimentatie. Wanneer de fiscus een naheffingsaanslag oplegt, is het nog maar de vraag of de andere partner de door de fiscus vastgestelde afkoopsom alsnog kan aftrekken. Reden genoeg om dit voor te willen zijn.

5. Belastingaangifte in het jaar van scheiding

Bij de belastingaangifte in het jaar van scheiding worden veel fouten gemaakt. Het juist doen van aangifte is een uitdaging op zich. Dit is zeker het geval wanneer  er bij scheiden op latere leeftijd meer vermogen te verdelen, of verrekenen valt. Je leest hierover meer in het bericht “Belastingaangifte en scheiding“.

© Frans Bekker

Terug naar overzicht